TRANSGRANICZNY PRODUKT TURYSTYCZNY ODKRYWCY CZARNEGO ZŁOTA | TRANSGRANICZNY PRODUKT TURYSTYCZNY ODKRYWCY CZARNEGO ZŁOTA | Podkarpackie Travel – regionalny portal turystyczny

Ropa naftowa to jeden z najważniejszych surowców we współczesnym świecie. Dziennie zużywa się  96 milionów baryłek tej substancji. Dziś ciężko sobie wyobrazić, jak moglibyśmy funkcjonować, gdyby nagle jej zabrakło. Jest ona wykorzystywana przede wszystkim w transporcie oraz przemyśle. Prym w wydobyciu wiodą m.in. Stany Zjednoczone, Rosja oraz Arabia Saudyjska. Niewiele jednak osób wie, że przemysł naftowy narodził się w Bóbrce koło Krosna. Pierwszą kopalnię ropy naftowej na świecie założyli tu w 1854 r. Ignacy Łukasiewicz, Karol Klobassa-Zrencki i Tytus Trzecieski.

Trasa turystyczna Odkrywcy Czarnego Złota prowadzi przez najciekawsze i najważniejsze miejsca związane z powstaniem i rozwojem przemysłu naftowego. Jak to się stało, że właśnie tu powstała pierwsza kopalnia ropy naftowej na świecie? Czy rozwój przemysłu naftowego pozwolił wzbogacić się mieszkańcom regionu? Kim byli i jak potoczyły się losy odkrywców czarnego złota? Aby znaleźć odpowiedź na te pytania, odwiedzimy miejsca, które miały ogromny wpływ na rozwój światowej gospodarki, wejdziemy w buty odważnych przedsiębiorców i wynalazców oraz przeżyjemy przygodę, odkrywając intrygujące fakty z ich życiorysów.

Transgraniczny produkt turystyczny Odkrywcy Czarnego Złota składa się z 11 lokalizacji zarówno po stronie polskiej, jak i słowackiej, które przeniosą Was w czasy narodzin przemysłu naftowego. Po drodze czekają na Was 4 zagadki oraz zadania (w tym zadanie dodatkowe tzw. premium), które należy wykonać, aby zdobyć wiedzę i mały upominek. Zachęcamy do włączenia się do zabawy. Powodzenia!

 

1 DZIEŃ

1. Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce

ul. Kopalniana 35 Bóbrka, 38 - 458 Chorkówka

tel. +48 13 43 33 478

www.bobrka.pl

GPS: 49°37'05.4"N 21°42'26.5"E

Czas zwiedzania: 2 godz.

Podróż szlakiem Odkrywców Czarnego Złota zaczynamy od Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce, które znajduje się na terenie najstarszej na świecie kopalni ropy naftowej. Tutaj narodził się przemysł naftowy. Kopalnia została założona w 1854 r. przez Tytusa Trzecieskiego – ziemianina z Polanki, Karola Klobassę-Zrenckiego – właściciela m.in. Zręcina i Bóbrki, filantropa, a także sadownika, oraz Ignacego Łukasiewicza – farmaceutę i wynalazcę lampy naftowej, twórcę przemysłu naftowego.

Na terenie muzeum ciągle pracują szyby wydobywające ropę naftową, co znaczy, że najstarsza na świecie kopalnia ropy naftowej wciąż jest czynna! Można tu poznać historię powstania kopalni, przebieg ewolucji sposobów wydobywania ropy naftowej, zobaczyć z bliska ogromne konstrukcje i maszyny wykorzystywane w przemyśle naftowym, wziąć udział w multimedialnych pokazach i poznać koleje rozwoju polskiego przemysłu naftowego od XIX do XXI w.

W muzeum polecamy:

– zwiedzanie jednej z czterech tematycznych tras z przewodnikiem,

– kopankę Franek – oryginalny, najstarszy szyb naftowy z XIX w.,

– kopankę Janinę, głęboką na 132 m, wciąż czynny szyb naftowy powstały ponad 100 lat temu,

– wiertnicę typu kanadyjskiego napędzaną lokomobilą parową,

– budynek administracyjny – dom Ignacego Łukasiewicza z multimedialnym pokazem.

ZADANIE: rozwiąż zagadkę związaną z postacią Karola Klobassy-Zrenckiego i przybij stempel na odpowiednim miejscu na mapie.

ZAGADKA:

Ropę naftową tu wybierano, szereg więc technik zastosowano:

Studni, taranów oraz kopanek, to Małgorzata, Janina, Franek.

Hasło: .......................

Podpowiedź oraz rozwiązanie zagadki, a także stempel znajdziesz w skrzynce, która znajduje się w kiosku z pamiątkami.

 

2. Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bóbrce

ul. ks. Antoniego Dziurzyńskiego 44, 38-458 Chorkówka

tel. +48 13 431 31 51

www.bobrka.przemyska.pl

GPS: 49°37'43.9"N 21°42'06.5"E

Czas zwiedzania: 30 min

Powstanie kopalni ropy naftowej pozwoliło wzbogacić się nie tylko jej założycielom, ale również lokalnej społeczności. Wielu okolicznych mieszkańców znacznie poprawiło swoją sytuację dzięki pracy w Bóbrce. Region zaczął się dynamicznie rozwijać. Żeby zrozumieć wagę, jaką pełniła dla lokalnej społeczności kopalnia, koniecznie trzeba się przyjrzeć dowodom na jej znaczenie. Najlepiej uczynić to w samej Bóbrce, gdzie znajduje się kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa wybudowany w 1908 r. Za budowę kościoła w znacznej części zapłacili jej mieszkańcy pracujący w przemyśle naftowym. W podzięce za Boże błogosławieństwo, którym była dla nich praca przy wydobyciu ropy naftowej, postanowili dołożyć się do budowy nowej świątyni. Nowej, gdyż do tego czasu stał w Bóbrce kościół drewniany. Ta przemiana miała być także podkreśleniem zmiany statusu materialnego mieszkańców. Nowy wysoki, murowany kościół widoczny już z daleka wysyłał wiadomość do przyjezdnych „U nas żyje się dostatnio”.

Oprócz symbolicznego znaczenia kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bóbrce ma kilka wspaniałych dekoracyjnych elementów, na które warto zwrócić uwagę. Wewnątrz świątyni znajdują się ponad 100-letnie malowidła wykonane przez malarza Jana Krupskiego, a piękne witraże stworzyli Józef Ostrowski oraz Stefan Matejko (tak, z tych Matejków!). Jak widać, w powstanie kościoła w Bóbrce zaangażowanych było wiele znakomitych postaci, co jedynie potwierdza możliwości finansowe mieszkańców i ogromne znaczenie kopalni dla regionu.

 

3. Muzeum Podkarpackie w Krośnie / wystawa: Historia Oświetlenia

ul. Piłsudskiego 16, 38-400 Krosno

tel. + 48 13 43 213 76

www.muzeum.krosno.pl

GPS: 49°41'43.6"N 21°45'48.6"E

Czas zwiedzania: 1,5 godz.

Pionier przemysłu naftowego w Europie – Ignacy Łukasiewicz – pochodzący z rodziny szlacheckiej herbu Łada polski farmaceuta i przedsiębiorca, zdobył rozgłos przede wszystkim dzięki destylacji ropy naftowej, wynalezieniu lampy naftowej i pionierskiej działalności w przemyśle naftowym. Wraz z rozwojem tego przemysłu rozwijał się także przemysł oświetleniowy wykorzystujący naftę jako paliwo. Obecnie mamy energooszczędne żarówki, halogeny, diody LED… Dawniej do oświetlania wykorzystywano świece i lampy naftowe. Muzeum Podkarpackie w Krośnie to najlepsze miejsce, aby przenieść się w czasie i odkryć czar zabytkowych wnętrz oświetlonych pięknymi lampami naftowymi.

Krosno jest dziś najważniejszym na świecie spadkobiercą tradycji wytwarzania lamp naftowych.

Muzeum Podkarpackie prezentuje wystawę Historia Oświetlenia z najliczniejszą i najbardziej efektowną kolekcją lamp naftowych w Europie. Zgromadzone tu eksponaty pochodzą z manufaktur z całego świata i prezentują różne style artystyczne. Szczególnie cenne są lampy salonowe i kolumnowe z 2. poł. XIX w., będące prawdziwymi dziełami sztuki.

ZADANIE: rozwiąż zagadkę związaną z postacią Ignacego Łukasiewicza i przybij stempel na odpowiednim miejscu na mapie.

ZAGADKA:

Wynalazł lampę naftową – pewnie to wiesz. Był tam Jan Zeh i pewien Czech.

Był też Kopernik, a teraz tam zjesz. Kiedyś lekarstwa, a dzisiaj co chcesz.

Hasło: .....................

Podpowiedź oraz rozwiązanie zagadki, a także stempel znajdziesz w skrzynce, która znajduje się w kasie biletowej Muzeum.

 

4. Pomnik Ignacego Łukasiewicza w Krośnie

ul. Ks. Stanisława Staszica 2, 38-400 Krosno

www.visitkrosno.pl

GPS: 49°41'30.7"N 21°46'01.4"E

Czas zwiedzania: 15 min

Pomnik Ignacego Łukasiewicza znajdujący się przed krośnieńskim Urzędem Miasta jest dziełem Jana Raszki, wybitnego rzeźbiarza okresu dwudziestolecia międzywojennego.

Oryginał pomnika został odsłonięty w 1932 r., w 50. rocznicę śmierci wynalazcy. Była to ogromna uroczystość. W ceremonii wzięło udział ponad 100 tys. osób! Dla porównania, Krosno zamieszkiwało ówcześnie 18 000 osób.

Łukasiewicz z pomnika jest odlany z brązu i stoi na granitowym cokole. Palcem wskazuje na źródło ropy naftowej. Jest to najprawdopodobniej najstarszy z pomników tego wynalazcy. Pomnik został zniszczony w 1939 r. Po odbudowie odsłonięto go ponownie w 1973 r.

 

5. Budynek dawnego Towarzystwa Zaliczkowego w Krośnie

ul. Kapucyńska 1, 38-400 Krosno

www.visitkrosno.pl

GPS: 49°41'33.9"N 21°46'05.6"E

Czas zwiedzania: 15 min

Oprócz rozwoju własnego biznesu, twórcy przemysłu naftowego prowadzili szeroką działalność charytatywną i prospołeczną, wspierali powstawanie nowych inicjatyw i rozwój społeczności lokalnych. Postanowili także włączyć się w działanie Towarzystwa Zaliczkowego, które powstało w Krośnie w 1874 r., 20 lat po otwarciu kopalni w Bóbrce. Czym było Towarzystwo Zaliczkowe? Instytucja zajmowała się udzielaniem kredytów i pożyczek. Finansowego wsparcia mogli w nim szukać drobni przedsiębiorcy i rzemieślnicy. Klobassa, Łukasiewcz i Trzecieski wspierali Towarzystwo największymi sumami.

Neorenesansowy budynek Towarzystwa Zaliczkowego stoi przy ul. Kapucyńskiej 1 i jest jednym z najciekawszych architektonicznie budynków Krosna. Efektowną dekorację gmachu stanowi sgraffitowy fryz ze scenami nawiązującymi do naftowego dziedzictwa regionu. Dekoracja ta dodaje mu kolorytu i podkreśla powiązanie budynku z historią nafty.

Warto odwiedzić:

- Centrum Dziedzictwa Szkła w Krośnie (ul. Blich 1, Krosno)

- Muzeum rzemiosła w Krośnie (ul Piłsudskiego 19)

- Bazylika farna w Krośnie z XIV w. (ul. Piłsudskiego 5)

- Krośnieński Rynek otoczony zabytkowymi kamienicami, z których część posiada arkadowe podcienia

- Ruiny Zamku Kamieniec w Odrzykoniu

- Rezerwat skalny „Prządki” w Czarnorzekach

- Kościół w Haczowie (UNESCO)

- Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu (Żarnowiec 133)

- Dwór Szlachecki w Kopytowej (Kopytowa 1)

 

2 DZIEŃ

6. Pałac Polanka | Krosno

ul. Popiełuszki 103, 38-400 Krosno

tel. +48 13 492 44 55, +48 13 492 44 66

www.palacpolanka.pl

GPS: 49°42'09.8"N 21°43'29.3"E

Czas zwiedzania: 1 godz.

Murowany dwór Trzecieskich w Polance liczy sobie ponad 200 lat. Działy się tutaj wydarzenia mające ogromne znaczenie dla rozwoju przemysłu naftowego.

W dworku w Polance Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski (wtedy właściciel dworu) i Karol Klobassa-Zrencki utworzyli pierwszą na świecie spółkę, która miała na celu poszukiwanie i wydobywanie ropy naftowej. Trzecieski wniósł do spółki finanse, Klobassa-Zrencki roponośny obszar w Bóbrce, a Łukasiewicz objął kierownictwo nad projektem. Po założeniu spółki rozpoczęto działania, wynikiem których było powstanie kopalni w Bóbrce. W dworze, po pożarze własnego domu, przez 4 lata wraz z rodziną mieszkał Ignacy Łukasiewicz.

Kilkadziesiąt lat po śmierci założycieli kopalni została ona przejęta przez koncern naftowy Małopolska. Dyrekcja koncernu mieściła się wtedy w Pałacu Polanka, który obecnie jest czterogwiazdkowym hotelem łączącym uroki zabytkowego pałacu, piękno otaczającej przyrody i komfort luksusowego wellnes & spa.

ZADANIE: rozwiąż zagadkę związaną z postacią Tytusa Trzecieskiego i przybij stempel na odpowiednim miejscu na mapie.

ZAGADKA:

Stado baranów już miało paść, z pomocą przyszła przedziwna maź.

Tym tropem dotarł do Ignacego bardzo szczęśliwy to dzień był jego.

Hasło: .....................

Podpowiedź oraz rozwiązanie zagadki, a także stempel znajdziesz w skrzynce, która znajduje się w recepcji Pałacu.

 

7. Rafineria Nafty Jedlicze i grób Tytusa Trzecieskiego

ul. Cmentarna, 38-460 Jedlicze

www.jedlicze.pl

GPS: 49°42'52.5"N 21°38'19.8"E

Czas zwiedzania: 1 godz.

Około 9 km za Krosnem leży miejscowość Jedlicze, w której znajduje się czynna rafineria. Powstała ona na początku XX w. w pobliskim Borku, będącym obecnie dzielnicą miasteczka, po tym jak Jedlicze uzyskało dostęp do linii kolejowej, co stworzyło warunki komunikacyjne i transportowe. Rafineria Nafty została założona przez Hanowerskie Galicyjskie Gwarectwo Naftowe z siedzibą w Krośnie (należące do Węgierskiego i Galicyjskiego Towarzystwa Akcyjnego Przemysłu Naftowego w Budapeszcie, a od 1911 r. do Holendersko-Francuskiej Spółki „Du Nord”), dla której takie rozwiązanie było najbardziej opłacalne. Do 1912 r. dokonano dużej rozbudowy i modernizacji rafinerii. Produkowano w niej wówczas m.in. naftę, benzynę, tzw. olej niebieski, parafinę i asfalt. Dobry stan istniejącej techniki rafinerii pozwalał również na eksport produktów do Belgii, Francji, Holandii czy Niemiec. W kolejnych latach rafineria jeszcze kilkakrotnie przejmowana była przez różne firmy. W czasie II wojny światowej benzynę i olej na swoje militarne potrzeby produkowali w Jedliczu Niemcy. Od 1999 r. większościowym udziałowcem Rafinerii Nafty Jedlicze jest koncern PKN Orlen. |

Na cmentarzu komunalnym w Jedliczu (ok. 1,5 km od rafinerii) znajduje się grób Tytusa Trzecieskiego (ur. 28 grudnia 1811 w Bażanówce, zm. 24 grudnia 1878 w Polance), ziemianina, działacza filantropijnego, który położył podwaliny pod polski przemysł naftowy.

 

8. Grób Ignacego i Honoraty Łukasiewiczów oraz kaplica rodziny Klobassów i Parafia w Zręcinie pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika

ul. Kościelna 12, 38-457 Zręcin

tel. +48 13 431 80 10

www.zrecin.przemyska.pl

GPS: 49°40'05.1"N 21°41'17.0"E/49°40'01.8"N21°41'19.2"E

Czas zwiedzania: 30 min

Miejsce pochówku dwóch pozostałych twórców przemysłu naftowego – Ignacego Łukasiewicza (oraz jego żony) i Karola Klobassy-Zrenckiego (w rodzinnej kaplicy) można łatwo odnaleźć w Zręcinie. Naprzeciwko cmentarza, w kościele pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika znajdują się pamiątkowe epitafia inskrypcyjne z portretami obu fundatorów kościoła malowanymi na blasze. Na ścianach prezbiterium, po lewej stronie przy wejściu do zakrystii umieszczono epitafium Karola Klobassy-Zrenckiego, a po prawej stronie przy wejściu do kaplicy – Ignacego Łukasiewicza.

 

9. Źródło Bełkotka w Iwoniczu-Zdroju

www.iwonicz-zdroj.pl

GPS:49°33'48.5"N 21°46'41.1"E

Czas zwiedzania: 1,5 godz.

W krajobrazie roponośnych pól Podkarpacia można zobaczyć wiele wciąż działających szybów naftowych i kiwonów*. Jednak ropa naftowa to nie wszystko. Znajduje się tutaj także wiele złóż gazu ziemnego. Najciekawsze z nich można zobaczyć w Iwoniczu-Zdroju – jednym z najstarszych, o ponad 430-letniej tradycji, uzdrowisk polskich, słynącym przede wszystkim z występowania licznych wód mineralnych używanych m.in. do picia, inhalacji, kąpieli i produkcji soli leczniczych. Dzięki temu powstało tu wiele sanatoriów z bogatą ofertą dla kuracjuszy.

W przyjemnym miejscu pośrodku lasu, na stokach góry Przedziwnej zobaczymy najstarsze i najsłynniejsze, a kiedyś także najcenniejsze lecznicze źródło w Iwoniczu-Zdroju. W tym miejscu możemy zaobserwować obecność podziemnych paliw, które są bogactwem Podkarpacia. Wydobywający się z dna gaz powoduje charakterystyczne bełkotanie wody i stąd wzięła się nazwa źródła, czyli Bełkotka. Kiedyś, za czasów jego odkrycia, gazu wydobywającego się z wodą było tak dużo, że za dobrą zabawę uchodziło jego podpalanie. Słynne źródło upamiętnił w jednym ze swoich wierszy Wincenty Pol, który o Bełkotce napisał:

W cieniu tych lasów coś tam szemrząc słodko,

Dziś jak przed laty witasz nas „Bełkotko”!

O jak natchnienie przez dusze przepływa!

Czysty się płomień z twych nurtów dobywa!

A czcią przejęci nad źródłami twemi,

Wielbimy Boga w cudach naszej ziemi!

Bo ogień czysty i szmer źródła rzewny

Co tajemniczo spod ziemi wychodzi,

Jest jemu życiu serc naszych pokrewny,

Co się z płomieni i łez cichych rodzi!

Jego popiersie, dłuta iwoniczanina i wybitnego artysty rzeźbiarza Władysława Kandefera, wraz ze wspomnianym wierszem znajduje się przy ujściu źródła.

Szlak prowadzący przez źródło Bełkotka do góry Przedziwnej oznaczony jest kolorem biało-niebieskim, a jego dystans to ok. 2,2 km. Trasa biegnie z centrum Iwonicza, obok Domu Zdrojowego i Muszli Koncertowej, następnie przez park i malownicze zalesione wąwozy.  

* Kiwon – pompa służąca do pompowania ropy naftowej ze złoża mającego niskie ciśnienie własne. To właśnie kiwon znajduje się w logo szlaku Odkrywców Czarnego Złota.

Warto odwiedzić:

- zabytkowe centrum Iwonicza – Zdroju, w którym zachował się układ przestrzenny oraz zwarty zespół drewnianej zabudowy uzdrowiskowej z poł. XIX w. (Pijalnia Wód Mineralnych, Dom Zdrojowy, Wolla „Bazar” z wieżą zegarową, Stare łazienki),

- Zespół pałacowo-parkowy w Iwoniczu: park przydworski z XVIIIw., Pałac Zimowy, oranżeria, zbór ariański,

- Kościół Parafialny w Iwoniczu z bogatym barokowym wystrojem.

 

3 DZIEŃ

10. Powstanie i upadek kopalni ropy naftowej w Mikovej

www.mikova.sk

GPS: 49°17'39.1"N 21°49'22.6"E

Czas zwiedzania: 0,5 godz.

Wieś Miková leży w Beskidzie Niskim, w preszowskim regionie samorządowym w powiecie Stropkov. Pierwszą pisemną wzmiankę o wsi znamy już z 1390 r. Valasi - Rusini osiedlili się w stropkowskim i humeńskim dworze już przed rokiem 1347 r. Do XVIII wieku Miková należała do majątku Stropkov, a od XVIII wieku była własnością rodziny Keglevów. Mieszkańcy zajmowali się rolnictwem, wypalaniem węgla drzewnego i hodowlą zwierząt domowych.

We wsi Miková po raz pierwszy na Słowacji zaczęto szukać ropy naftowej. Występowanie tutaj ropy naftowej wiązało się z jej wydobyciem po północnej stronie Karpat w Krośnie. Znane są pierwsze pisemne zapisy już z 1684 r., a potem z 1742 r. dokumentujące, że w tym czasie „rozpoczęto oczyszczanie oleju i destylację” (Miroslav Porada, Z dejín ťaženia nafty na severnom Zemplíne, Rusín 1995, nr 5–6, str. 2–3).

Według danych w kronice miejscowej przemysłowe wydobycie ropy naftowej rozpoczęto już w 1913 r. Były tam dwa odwierty – Alexander Šandor i Magdaléna, które należały do Przemysłowego Przedsiębiorstwa Handlowego w Strážské. Później były własnością francuskiej firmy Societe Petrole de Miková. W 1930 r. wydobywano ropę naftową z ośmiu odwiertów. Łącznie wykonano  tu 17 odwiertów o głębokości od 50 aż do 250 metrów. W najbardziej wydajnym odwiercie Matej w latach 1941–1943 wydobyto 12 961 ton ropy naftowej. W latach 1924–1950 wydobyto tu w sumie ponad 226 641 ton ropy naftowej, którą rafinowano bezpośrednio we wsi. W czasach II wojny światowej ropa naftowa była eksportowana przez Niemców. Pod koniec sierpnia 1944 r., podczas Słowackiego Powstania Narodowego, rafineria w Mikovej została wysadzona w powietrze i doszczętnie spalona. Dalsze próby wydobycia ropy naftowej miały miejsce w 1953 r., ale z powodu nieproduktywności i niskiej wydajności odwiertów mały zakład pracy zlikwidowano.

Wieś Miková znana jest przede wszystkim jako miejsce urodzenia rodziców Andy'ego Warhola, którymi byli Ondrej Warhol i Júlia Závadská. W Medzilaborcach znajduje się Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy'ego Warhola.

Dechtivka

49°18'37.98"N 21°50'15.48"E

Czas zwiedzania: 1,5 godz

Ropa naftowa była znana mieszkańcom wsi Miková i okolic już w XVIII w., a niektóre źródła nawet przypuszczają, że jeszcze wcześniej. Na początku miejscowa ludność nie znała właściwości ropy naftowej i możliwości jej wykorzystania, z czasem jednak odkryto, że ten ciemny płyn może być przydatny dla ludzi. Można wyleczyć nim niektóre schorzenia bydła, nadaje się również do smarowania pojazdów i do podobnych celów. Miejsce, z którego tubylcy wydobywali czarną maź, nazywano „Dychtivka” (smoła), a potokowi, do którego spływała ropa naftowa w niewielkich ilościach, nadano nazwę Ripné (po rusińsku słowo ropa zostało tak przekształcone, ponieważ samogłoska „o” jest w zamkniętej sylabie wymawiana jako „i”). Ta sama sytuacja miała miejsce w sąsiedniej wiosce Habura, gdzie znajduje się inny potok, ale o tej samej nazwie.

Warto odwiedzić:

- kościół greckokatolicki z 1742 r. w Mikovej,

- torfowiskowy rezerwat przyrody Haburské rašelinisko,

- pomnik księcia Laborca we wsi Habura,

- greckokatolicki kościół św. Biskupa Mikołaja we wsi Habura,

- Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy'ego Warhola (Andyho Warhola 748/36, 068 01 Medzilaborce)

 

11. Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku / ekspozycja naftowa

ul. Rybickiego 3, 38-500 Sanok

tel. +48 13 493 01 77, +48 13 463 16 72

www.skansen.mblsanok.pl

GPS: 49°34'22"N 22°12'31"E

Czas zwiedzania: 2 godz.

Z przemysłem naftowym silnie była związana również postać Wacława Wolskiego – polskiego inżyniera, wynalazcy i przedsiębiorcy naftowego. Opracował on m.in. hydrauliczną metodę wiercenia, w której po raz pierwszy woda została wykorzystana do poruszania świdra. Metoda ta została nazwana polską kanadyjką. W 1907 r. w czasie wiercenia szybu Wilno w rejonie borysławskim dowiercono się do głębokości 1000 m (typowe szyby dochodziły do 400 m). Dzięki roponośnym pokładom dzienna wydajność szybu wyniosła rekordowe 900 ton, co zmusiło innych producentów do podniesienia wydajności produkcji. W rezultacie w 1907 r. osiągnięto w Galicji wydobycie 120 tys. ton ropy, podczas gdy w 1906 r. było ono o połowę niższe. Niestety na taką ilość ropy nie było zbytu w zacofanej gospodarce galicyjskiej, co spowodowało gwałtowny spadek jej cen, a cały przemysł naftowy Galicji stracił na dochodowości. Z czasem okazało się również, że źródła ropy naftowej nie są nieskończone. Po wydobyciu surowca kolejne kopalnie były zamykane.

Część z urządzeń wykorzystywanych podczas wydobywania ropy naftowej jest dostępna dla zwiedzających w Muzeum Budownictwa Ludowego. W czerwcu 2004 r. został otwarty sektor naftowy, w którym prezentowane są wieże wiertnicze, szyb typu kanadyjskiego, kuźnia, różnego rodzaju kiwony, kieraty pompowe, m.in. drewniany z 1926 r., kotły, pompy tłokowe, trójnogi, żurawie, wozy żelazne do przewozu ropy. Wszystkie razem pokazują cały cykl wydobywczy ropy. Prawdziwym rarytasem jest kocioł parowy lokomobilowy z 1919 r. z podwoziem wyprodukowanym w Fabryce Wagonów i Maszyn w Sanoku oraz autentyczny wóz maziarski z Łosia k. Gorlic, jakiego w swoich zbiorach nie ma żadne muzeum naftowe na świecie.

Ponadto w Muzeum Budownictwa Ludowego polecamy:

– zwiedzanie Galicyjskiego Rynku, który jest odtworzeniem centrum miasteczka z początku XX w.,

– zobaczenie wystawy ikon karpackich prezentującej najlepsze przykłady sztuki cerkiewnej,

– odwiedzenie dworu ze Święcan, skąd rozpościera się szeroka panorama na miasto i wzgórze zamkowe.

ZADANIE: rozwiąż zagadkę związaną z postacią Wacława Wolskiego i przybij stempel na odpowiednim miejscu na mapie.

ZAGADKA:

Ciężkie maszyny to straszna nuda, a wiercić trzeba – a nuż się uda.

Pogwizdów, Grozny, Haren i Beckum to wynalazek na miarę wieku.

Hasło: .....................

Podpowiedź oraz rozwiązanie zagadki, a także stempel znajdziesz w skrzynce, która znajduje się w przy kasie biletowej MBL.

 

Warto odwiedzić:

- Muzeum Historyczne (ul. Zamkowa 2, Sanok)mieszczące się w zamku królewskim z jednym z najcenniejszych zbiorów sztuki cerkiewnej i Galerią Zdzisława Beksińskiego,

- sanockie stare miasto: renesansowy zamek królewski, kościół i klasztor Franciszkanów, klasycystyczna archikatedra prawosławna, kościół farny z przełomu XIX i XX w. , kamienice mieszczańskie z XVIII-XX w.,

- ruiny klasztoru Karmelitów w Zagórzu oraz zamku Sobień z rezerwatem „Góra Sobień”,

- cerkiew pw. św. Archanioła Michała w Turzańsku (UNESCO),

- Zespól zabytkowych nekropolii w Lesku: cmentarz wojskowy z I w. św., cmentarz żydowski,

- Zamek Kmitów w Lesku (ul. Piłsudskiego 7),

- kościół pw. Narodzenia NMP w Średniej Wsi z 2 poł. XVIw.,

- Kamień Leski w Glinnem k. Leska.

 

Cezhraničný turistický produkt Objavitelia čierneho zlata

Ropa je jednou z najdôležitejších surovín v modernom svete. Denne sa spotrebuje 96 miliónov barelov tejto látky. Dnes je ťažké si predstaviť, ako by sme mohli fungovať, keby jej náhle nebolo. Používa sa predovšetkým v doprave a priemysle. Primát v ťažbe patrí o. i. Spojeným štátom, Rusku a Saudskej Arábii. Málokto však vie, že ropný priemysel sa narodil v Bóbrke pri Krosne. Prvú ropnú baňu na svete tu založili v r. 1854 Ignacy Łukasiewicz, Karol Klobassa-Zrencki a Tytus Trzecieski.

Turistická trasa Objavitelia čierneho zlata vedie najzaujímavejšími a najdôležitejšími miestami súvisiacimi so vznikom a rozvojom ropného priemyslu. Ako sa stalo, že práve tu vznikla prvá ropná baňa na svete? Umožnil rozvoj ropného priemyslu obyvateľom regiónu zbohatnúť? Kto boli a aké osudy postretli objaviteľov čierneho zlata? Aby sme našli odpoveď na tieto otázky, navštívime miesta, ktoré mali obrovský vplyv na rozvoj svetovej ekonomiky, vstúpime do topánok odvážnych podnikateľov a vynálezcov a zažijeme dobrodružstvo pri objavovaní zaujímavých faktov z ich životopisov.

Cezhraničný turistický produkt Objavitelia čierneho zlata pozostáva z 11 lokalít tak na poľskej, ako aj slovenskej strane, ktoré Vás zavedú do čias zrodu ropného priemyslu. Prajeme úspešné a vzrušujúce putovanie po stopách Objaviteľov čierneho zlata.

 

1 DEŇ

1. Múzeum ropného priemyslu a plynárenstva Ignáca Łukasiewicza v Bóbrke

ul. Kopalniana 35 Bóbrka, 38 - 458 Chorkówka

tel. +48 13 43 33 478

www.bobrka.pl

GPS: 49°37'05.4"N 21°42'26.5"E

Dĺžka trvania prehliadky: 2 hod.

Túru trasou Objaviteľov čierneho zlata začíname v Múzeu ropného priemyslu a plynárenstva Ignáca Łukasiewicza v Bóbrke, ktoré sa nachádza na území najstaršej ropnej bane na svete. Tu sa zrodil ropný priemysel. Baňu založili v r. 1854 Tytus Trzecieski – zeman z Polanky, Karol Klobassa-Zrencki – vlastník o. i. Zręcina a Bóbrky, ako aj pestovateľ ovocia a Ignác Łukasiewicz – farmaceut a vynálezca petrolejovej lampy, tvorca ropného priemyslu.

V areáli múzea sú stále v prevádzke vrtné súpravy ťažiace ropu, čo znamená, že najstaršia ropná baňa na svete je stále funkčná! Dá sa tu oboznámiť sa s históriou vzniku bane, s priebehom vývoja spôsobov ťažby ropy, zblízka uvidieť obrovské konštrukcie a stroje používané v ropnom priemysle, zúčastniť sa na multimediálnych ukážkach a spoznať smery vývoja poľského ropného priemyslu od 19. do 21. st.

V múzeu odporúčame:

- návštevu jednej zo štyroch tematických trás so sprievodcom,

- šachtu Franek – pôvodnú, najstaršiu ropnú „kopanku“ z 19. st.,

- šachtu Janina, hlbokú 132 m, stále funkčný ropný vrt, ktorý vznikol pred vyše 100 rokmi,

- vrtnú súpravu kanadského typu poháňanú parnou lokomobilou,

- administratívnu budovu – dom Ignáca Łukasiewicza s multimediálnou ukážkou.

 

2. Farnosť zasvätená Najsvätejšiemu Srdcu Pána Ježiša v Bóbrke

ul. ks. Antoniego Dziurzyńskiego 44, 38-458 Chorkówka

tel. +48 13 431 31 51

www.bobrka.przemyska.pl

GPS: 49°37'43.9"N 21°42'06.5"E

Dĺžka trvania prehliadky: 30 min.

Vznik ropnej bane umožnil zbohatnúť nielen jej zakladateľom, ale tiež miestnej komunite. Mnohí obyvatelia v okolí si značne polepšili svoju situáciu vďaka práci v Bóbrke. Región sa začal dynamicky rozvíjať. Pre pochopenie dôležitosti bane pre miestnu komunitu, je potrebné pozrieť sa na dôvody jej významu. Najlepšie je to urobiť v samotnej Bóbrke, kde je kostol zasvätený Najsvätejšiemu Srdcu Pána Ježiša, postavené v rokoch 1905 – 1908 a vysvätený 5. júna 1910. Za výstavbu kostola do značnej miery zaplatili jej obyvatelia pracujúci v ropnom priemysle. Z vďačnosti za Božie požehnanie, ktorým bola pre nich práca pri ťažbe ropy, sa rozhodli prispieť na výstavbu nového chrámu. Nového, pretože dovtedy stál v Bóbrke drevený kostol. Táto zmena mala tiež zdôrazniť zmenu materiálneho statusu obyvateľov. Nový vysoký kamenný kostol, ktorý bol už z diaľky viditeľný, posielal prichádzajúcim správu: „My žijeme v dostatku.“ Svoj podiel na vzniku kostola mali tiež o. i. obyvatelia Niżnej Łąky, patróni kostola Stefan a Maria z rodu de Götzendorf Grabowskí z Polanky a Haličsko-karpatské ropné tovarišstvo. O. Antoni Dziurzyński, duchovný kostola v Bóbrke, požiadal o milodar tiež cisára Františka Jozefa, ktorý aj dostal.

Okrem symbolického významu má kostol zasvätený Najsvätejšiemu Srdcu Pána Ježiša v Bóbrke niekoľko úžasných ozdobných prvkov, ktoré si zasluhujú pozornosť. Vo vnútri chrámu sú vyše sto rokov staré maľby od maliara Jana Krupského a pekné vitráže vytvorili Józef Ostrowski a Stefan Matejko (áno, z tých Matejkovcov!). Ako vidieť, do vytvorenia kostola v Bóbrke sa zapojilo veľa vynikajúcich osobností, čo len potvrdzuje finančné možnosti obyvateľov a obrovský význam bane pre región.

 

3. Podkarpatské múzeum v Krosne / výstava: Dejiny osvetlenia

ul. Piłsudskiego 16, 38-400 Krosno

tel. + 48 13 43 213 76

www.muzeum.krosno.pl

GPS: 49°41'43.6"N 21°45'48.6"E

Dĺžka trvania prehliadky: 1,5 hod.

Priekopník ropného priemyslu v Európe – Ignacy Łukasiewicz – poľský farmaceut a podnikateľ pochádzajúci zo šľachtickej rodiny Łada získal slávu predovšetkým vďaka destilácii ropy, vynálezu petrolejovej lampy a priekopníckej činnosti v ropnom priemysle. Spolu s rozvojom tohto priemyslu sa rozvíjal aj priemysel výroby svietidiel využívajúci ropu ako palivo. V súčasnosti máme energeticky úsporné žiarovky, halogény, LED diódy... V minulosti sa na osvetlenie používali sviečky a petrolejové lampy. Podkarpatské múzeum v Krosne je najlepším miestom na cestovanie späť v čase a objavovanie kúzla historických interiérov osvetlených nádhernými petrolejovými lampami.

Dnes je Krosno najdôležitejším dedičom tradície výroby petrolejových lámp na svete.

Podkarpatské múzeum prezentuje výstavu Dejiny osvetlenia s najpočetnejšou a najpôsobivejšou kolekciou petrolejových lámp v Európe. Exponáty, ktoré tu zhromaždili, pochádzajú z manufaktúr z celého sveta a prezentujú rôzne umelecké štýly. Obzvlášť vzácne sú salónové a stĺpové svietidlá z druhej pol. 19. st., ide o skutočné umelecké diela.

Niektorá z lámp sa Ti zvlášť páči? A možno je čas popremýšľať o vlastnej petrolejovej lampe?

 

4. Pamätník Ignáca Łukasiewicza v Krosne

ul. Ks. Stanisława Staszica 2, 38-400 Krosno

www.visitkrosno.pl

GPS: 49°41'30.7"N 21°46'01.4"E

Dĺžka trvania prehliadky: 15 min.

Pamätník Ignáca Łukasiewicza, ktorý sa nachádza pred mestským úradom v Krosne, je dielom Jana Raszku, vynikajúceho sochára obdobia medzivojnového dvadsaťročia.

Originál pamätníka bol odhalený v r. 1932 pri 50. výročí vynálezcovej smrti. Bola to veľká slávnosť. Na ceremónii sa zúčastnilo vyše 100 000 ľudí! Pre porovnanie, v tom čase malo Krosno 18 000 obyvateľov.

Łukasiewicz na pamätníku je odliaty z bronzu a stojí na žulovom podstavci. Palcom ukazuje na prameň ropy. Pravdepodobne ide o najstarší z pamätníkov tohto vynálezcu. Pomník bol zničený v r. 1939. Po oprave ho znovu odhalili v r. 1973.

 

5. Budova dávneho Tovarišstva Zálohového v Krosne

ul. Kapucyńska 1, 38-400 Krosno

www.visitkrosno.pl

GPS: 49°41'33.9"N 21°46'05.6"E

Dĺžka trvania prehliadky: 15 min.

Tvorcovia ropného priemyslu okrem rozvoja vlastného podnikania viedli rozsiahle charitatívne a prosociálne aktivity, podporovali vytváranie nových iniciatív a rozvoj miestnych komunít. Rozhodli sa tiež zapojiť sa do činnosti Tovarišstva Zálohového, ktoré vzniklo v Krosne v r. 1874, 20 rokov po otvorení bane v Bóbrke. Čím bolo Tovarišstvo Zálohové? Inštitúcia sa zaoberala poskytovaním kreditov a pôžičiek. Finančnú podporu mohli v ňom hľadať drobní podnikatelia a remeselníci. Klobassa, Łukasiewcz a Trzecieski podporovali spoločnosť Tovarišstvo najväčšími sumami.

Neorenesančná budova Tovarišstva Zálohového stojí na ul. Kapucyńska 1 a je jednou z najviac architektonicky zaujímavých budov v Krosne. Pôsobivú výzdobu objektu predstavujú sgrafitové vlysy so scénami odkazujúcimi na ropné dedičstvo regiónu. Táto výzdoba dodáva kolorit a zdôrazňuje prepojenie budovy s históriou ropy.

Oplatí sa navštíviť v Krosne:

- Centrum dedičstva skla v Krosne (ul. Blich 1, Krosno),

- Múzeum remesla v Krosne (ul. Piłsudského 19),

- Farskú baziliku v Krosne zo 14. st. (ul. Piłsudského 5),

- Námestie v Krosne obkolesené starými historickými domami, z ktorých časť má arkádové podlubie,

- Ruiny hradu Kamieniec v Odrzykoni,

- Skalnú rezerváciu „Prządki” v Czarnorzekoch,

- Kostol v Haczowe (UNESCO),

- Múzeum Marie Konopnickej v Żarnowci (Żarnowiec 133),

- Šľachtický kaštieľ v Kopytowej (Kopytowa 1).

 

2 DEŇ

6. Palác v Polanke | Krosno

ul. Popiełuszki 103, 38-400 Krosno

tel. +48 13 492 44 55, +48 13 492 44 66

www.palacpolanka.pl

GPS: 49°42'09.8"N 21°43'29.3"E

Dĺžka trvania prehliadky: 1 hod.

Murovaný kaštieľ Trzecieskych v Polanke má viac ako 200 rokov. Došlo tu k udalostiam veľkého významu pre rozvoj ropného priemyslu.

V kaštieliku v Polanke Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski (vtedy majiteľ kaštieľa) a Karol Klobassa-Zrencki vytvorili prvú spoločnosť na svete, ktorej cieľom bolo hľadať a ťažiť ropu. Trzecieski priniesol do spoločnosti finančné prostriedky, Klobassa-Zrencki ropné ložisko v Bóbrke, a Łukasiewicz prevzal riadenie projektu. Po založení spoločnosti sa začali činnosti, ktoré viedli k založeniu bane v Bóbrke. V kaštieli, po požiari vlastného domu, žil Ignacy Łukasiewicz so svojou rodinou 4 roky.

Pár desaťročí po smrti zakladateľov bane ju prevzal ropný koncern Małopolska. Riaditeľstvo koncernu vtedy sídlilo v paláci Polanka, ktorý je v súčasnosti štvorhviezdičkovým hotelom spájajúcim čaro historického paláca, krásu okolitej prírody a komfort luxusného wellness & spa.

 

7. Rafinéria ropy Jedlicze a hrobka Tytusa Trzecieskeho

ul. Cmentarna, 38-460 Jedlicze

www.jedlicze.pl

GPS: 49°42'52.5"N 21°38'19.8"E

Dĺžka trvania prehliadky: 1 hod.

Približne 9 km za Krosnom leží obec Jedlicze, v ktorej sa nachádza funkčná rafinéria. Bola založená začiatkom 20. st. v neďalekom Borku, ktorý je v súčasnosti súčasťou mestečka, po tom čo Jedlicze získalo prístup k železničnej trati, vytvorilo to komunikačné a dopravné podmienky. Ropnú rafinériu založilo Hannoverské Galicyjskie Gwarectwo Naftowe so sídlom v Krosne (patriace Maďarskému a Haličskému účastinárskemu tovarišstvu ropného priemyslu v Budapešti a od r. 1911 holandsko-francúzskej firme Du Nord), pre ktoré bolo také riešenie najviac výnosné. Do r. 1912 sa rafinéria výrazne rozširovala a modernizovala. V tom čase o. i. vyrábala petrolej, benzín, tzv. modrý olej, parafín a asfalt. Dobrý stav existujúcej rafinérskej techniky umožňoval aj vývoz produkcie do Belgicka, Francúzska, Holandska a Nemecka. V nasledujúcich rokoch rafinériu niekoľkokrát prevzali rôzne firmy. Počas 2. svetovej vojny benzín a olej vyrábali pre svoje vojenské potreby v Jedliczi Nemci. Od r. 1999 je majoritným akcionárom v ropnej rafinérii Jedlicze PKN Orlen.

Na komunálnom cintoríne v Jedliczi (asi 1,5 km od rafinérie) sa nachádza hrobka Tytusa Trzecieskeho (nar. 28. decembra 1811 v Bażanówke, um. 24. decembra 1878 v Polanke), zemepána, filantropického aktivistu, ktorý položil základy poľského ropného priemyslu.

 

8. Hrobka Ignáca a Honoraty Łukasiewiczovcov a kaplnka rodiny Klobassovcov a Farnosť v Zręcine zasvätená sv. Stanisławovi Biskupovi Mučeníkovi

ul. Kościelna 12, 38-457 Zręcin

tel. +48 13 431 80 10

www.zrecin.przemyska.pl          

GPS: 49°40'05.1"N 21°41'17.0"E/49°40'01.8"N 21°41'19.2"E

Dĺžka trvania prehliadky: 30 min.

Miesto, kde sú pochovaní ďalší dvaja tvorcovia ropného priemyslu – Ignacy Łukasiewicz (a jeho manželka) a Karol Klobassa-Zrencki (v rodinnej kaplnke) možno ľahko nájsť v Zręcine. Naproti cintorína, v kostole zasvätenom sv. Stanisławovi Biskupovi Mučeníkovi, s portrétmi oboch zakladateľov kostola namaľovanými na plechu. Na stenách presbytéria, naľavo pri vchode do sakristie, je umiestnený epitaf Karola Klobassu-Zrenckého a napravo pri vchode do kaplnky – Ignáca Łukasiewicza.

 

9. Prameň Bełkotka v Iwonicz-Zdroji

www.iwonicz-zdroj.pl

GPS:49°33'48.5"N 21°46'41.1"E

Dĺžka trvania prehliadky: 1 hod.

V krajine ropných polí v podkarpatskom regióne možno uvidieť veľa stále činných ropných vrtov a gápľov*. Ropa však nie je všetko. Nachádza sa tu tiež veľa ložísk zemného plynu. Najzaujímavejšie z nich je možné vidieť v Iwonicz-Zdroji – v jedných z najstarších poľských kúpeľov s viac ako 430-ročnou tradíciou, známych predovšetkým výskytom mnohých minerálnych vôd používaných o. i. na pitie, inhaláciu, kúpanie a na výrobu liečivých solí. Vďaka tomu tu vzniklo veľa sanatórií s bohatou ponukou pre kúpeľných hostí.

Na príjemnom mieste uprostred lesa, na svahoch hory Przedziwna, uvidíme najstarší a najznámejší a kedysi tiež najvzácnejší liečivý prameň v Iwonicz-Zdroji. Na tomto mieste môžeme pozorovať prítomnosť podzemných palív, ktoré sú bohatstvom podkarpatského regiónu. Plyn unikajúci zo spodnej časti spôsobuje charakteristické bublanie vody a odtiaľ pochádza názov prameňa, čiže Bełkotka. Kedysi, v časoch jeho objavenia, plynu unikajúceho s vodou bolo toľko, že peknou zábavou bolo zapaľovať ho. Slávny prameň zvečnil v jednej zo svojich básní Wincenty Pol, ktorý o Bełkotke napísal:

V tieni tých lesov niečo sladko šumelo,

Dnes, rovnako ako pred rokmi, nás vítaš „Bełkotka“!

Ó, čo za radosť plynie dušou!

Čistý plameň sa získava z tvojich prúdov!

A úctou naplnení pri tvojich prameňoch

Chválime Boha za zázraky našej zeme!

Bo čistý oheň a revúci žblnkot prameňa,

Čo záhadne vychádza zo zeme,

Je príbuzný životu našich sŕdc,

Čo sa rodí z plameňov a tichých sĺz!

Jeho busta, dielo Iwoniczanina a vynikajúceho sochára Władysława Kandefera, spolu s uvedenou básňou sa nachádza pri ústí prameňa.

Chodník vedúci popri prameni Bełkotka na horu Przedziwna je označený bielo-modrou farbou a jeho dĺžka je asi 2,2 km. Trasa vedie z centra Iwonicza, popri kúpeľnom dome a koncertnom pódiu, potom cez park a malebné zalesnené rokliny.

* Gápeľ – čerpadlo používané na čerpanie ropy z ložiska s nízkym vlastným tlakom. Práve gápeľ sa nachádza v logu trasy Objavitelia čierneho zlata.

Oplatí sa navštíviť:

- historické centrum v Iwonicz-Zdroji, v ktorom sa zachovalo priestorové riešenie a ucelený komplex drevenej zástavby kúpeľov z pol. 19. st. (kolonáda minerálnych vôd, Kúpeľný dom, Wolla „Bazar” s vežovými hodinami, Staré kúpele),

- Palácovo-parkový komplex v Iwoniczi: park pri kaštieli z 18. st., Zimný palác, oranžéria, svätyňa ariánska,

- Farský kostol v Iwoniczi s bohatou barokovou výzdobou.

 

3 DEŇ

10. Vznik a zánik naftovej bane v Mikovej

www.mikova.sk

GPS: 49°17'39.1"N 21°49'22.6"E

Dĺžka trvania prehliadky: 0,5 hod.

Obec Miková je situovaná v Nízkych Beskydách, v Prešovskom samosprávnom kraji v okrese Stropkov.Prvú písomnú zmienku o obci poznáme z roku 1390, samotní Valasi – Rusíni sa v stropkovskom a humenskom panstve usadzovali už aj pred rokom 1347. Do 18. storočia patrila Miková k panstvu Stropkov. Od 18. storočia ju vlastnila rodina Keglevích. Obyvatelia sa zaoberali poľnohospodárstvom, pálením dreveného uhlia a chovom domácich zvierat.

Práve v Mikovej po prvý raz na území Slovenska začali hľadať naftu.Výskyt nafty v Mikovej sa dával do súvislosti s jej ťaženim na severnej strane Karpát v Krosne. Písommné zmienky o nej sú známe už z roku 1684 a tiež z roku 1742. Dokumentujú, že v tomto období „sa začalo čistenie oleja a destilácia“ (Porada Miroslav, Z dejín ťaženia nafty na severnom Zemplíne, Rusín 1995, č.5-6, s. 2- 3).

Podľa údajov obecnej kroniky priemyselná produkcia ropy sa začala už v roku 1913. Boli tam dva vrty – Alexander Šandor a Magdaléna, ktoré patrili Priemyselnej obchodnej spoločnosti v Strážskom. Neskôr ich vlastnila francúzska spoločnosť Societe petrole de Miková. V roku 1930 sa ropa ťažila z ôsmych vrtov. Celkovo bolo v Mikovej vyvŕtaných sedemnásť vrtov v hĺbke 50 až 250 metrov. V najvýdatnejšom vrte Matej v rokoch 1941 až 1943 vyťažili 12 961 ton ropy. V rokoch 1924 až 1950 sa tu vyťažilo vyše 226 641 ton ropy, ktorá sa rafinovala priamo v obci. V čase II. svetovej vojny ropu vyvážali Nemci. Koncom augusta 1944, počas Slovenského národného povstania, bola mikovská rafinéria vyhodená do vzduchu a do tla zhorela.Ďalšie pokusy o ťažbu ropy sa konali v roku 1953, ale kvôli neproduktívnosti a malej výdatnosti vrtov bol malý závod zlikvidovaný.

Obec Miková je známa aj ako rodisko rodičov Andyho Warhola, ktorými boli Ondrej Warhola a Júlia Závadská. V Medzilaborciach nachadza sa Múzeum moderného umenia Andyho Warhola.

Dechtivka

49°18'37.98"N 21°50'15.48"E

Dĺžka trvania prehliadky: 1,5 hod.

Ropa bola obyvateľom Mikova a jej okolia známa už v 18. storočí a niektoré zdroje dokonca tvrdia, že ešte skôr. Miestne obyvateľstvo najprv netušili o jej vlastnostiach a možnostiach využitia, neskôr sa však zistilo, že táto tmavá tekutina môže byť pre človeka užitočná. Dajú sa liečiť niektoré neduhy zvierat, je vhodná aj na mazanie vozidiel a na podobné účely. Lokalitu, v ktorej miestni vyťažili čiernu tekutinu, sa nazývalo „Dychtivka“ (decht) a potok, do ktorého v malych množstvach stekala ropa – nazvali Ripné (keďže v rusínčine sa slovo ropa transformovalo, lebo samohláska „o“ sa v zatvorenej slabike vyslovuje ako „i“). Rovnaká situácia nastala v susednej dedine Habure, kde sa nachádza iný potok len rovnakého mena.

Oplatí sa navštíviť:

- gréckokatolícky kostol z r. 1742, obec Mikova

- prírodnú rezerváciu Haburské rašelinisko,

- socha kniežaťa Laborec, obec Habura

- gréckokatolícky chrám sv. biskupa Mikuláša, obec Habura

- Múzeum moderného umenia Andy Warhola (Andyho Warhola 748/36, 068 01 Medzilaborce)

 

11. Múzeum ľudového staviteľstva v Sanoku / expozícia o rope

ul. Rybickiego 3, 38-500 Sanok

tel. +48 13 493 01 77, +48 13 463 16 72

www.skansen.mblsanok.pl

GPS: 49°34'22"N 22°12'31"E

Dĺžka trvania prehliadky: 2 hod.

S ropným priemyslom bol úzko spojený tiež Wacław Wolski – poľský inžinier, vynálezca a ropný podnikateľ. Vypracoval o. i. metódu hydraulického vŕtania, pri ktorej sa po prvýkrát použila voda na pohyb vrtnej korunky. Túto metódu nazvali poľská „kanadčina“. V r. 1907 bola pri vŕtaní šachty Wilno v regióne Borysław dosiahnutá hĺbka 1000 m (typické šachty dosahovali 400 m). Vďaka ropným ložiskám bola denná produkcia šachty rekordných 900 ton, čo ostatných výrobcov prinútilo zvýšiť efektivitu produkcie. V dôsledku toho bolo v r. 1907 v Haliči vyťažených 120 tis. ton ropy, zatiaľ čo v r. 1906 bola ťažba o polovicu nižšia. Bohužiaľ, v zaostalej haličskej ekonomike ne

Mapa_PL

Odkrywcy Czarnego Złota_PL

Mapa_SK

Objavitelia čierneho zlata_SK
 

 

Tekst: Bartek Szaro

opracowany we współpracy:

- Podkarpacka Regionalna Organizacja Turystyczna,

- Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza w Bóbrce,

- Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bóbrce,

- Muzeum Podkarpackie w Krośnie,

- Pałac w Polance,

- Parafia w Zręcinie pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika,

- Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku,

- Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu,

- Krajska organizácia cestovného ruchu Severovýchod Slovenska.

Korekta: Ewa Pękala

Tłumaczenie: Galeria Sztuki Ludowej CZUMAK Daria Kosiek

Literatura:

- Porada Miroslav, Z dejín ťaženia nafty na severnom Zemplíne, Rusín 1995

- Vasiľ Choma, Miková-Rusínska obec v premenách siedmich storočí

 

Produkt turystyczny został opracowany w ramach mikroprojektu: „Karpackie Przygody – nowe transgraniczne produkty turystyczne” (nr INT/EK/PO/1/II/B/0157).